ئاواره‌ ئه‌و که‌سه‌یه‌ که‌ به‌ هۆی فشاری ده‌سه‌ڵاتێکی ناوچه‌یی، سه‌رکوتی چه‌کدارانه‌ی ده‌وڵه‌تی ناوه‌ندی، به‌ هۆی جه‌نگی ناوخۆ ، یا جه‌نگی دوو وڵات ناچار ده‌بێ گوندو شاری خۆی به‌ جێ بهێڵێ و بۆ پاراستنی گیانی خۆی و ماڵ و مناڵانی و هه‌روه‌ها درێژه‌دان به‌ ژیانی، په‌نا بۆ شوێنی دیکه‌ ببا. ئه‌م په‌ناگایانه‌ له‌ پله‌ی یه‌که‌م دا وڵاتانی ده‌راوسێ و، پاشان وڵاتانی دوورتر ده‌بێ.زۆر جار ئاواره‌ په‌ناگای ناوخۆیی هه‌ڵده‌بژێرێ و له‌ شارو گونده‌کانی وڵاتی خۆی جێگیر ده‌بێ. ئه‌م شێوه‌ ئاوارانه‌ زیاتر ئه‌و لایه‌نانه‌ ده‌گرێته‌وه‌ که‌ له‌ لایه‌ن ده‌وڵه‌تی ناوه‌ندی یه‌وه‌ گیانیان له‌ مه‌ترسی دا نه‌بێ. له‌ سه‌رده‌می رێژیمی ده‌ربه‌گایه‌تی له‌ کوردستان زۆر جار بنه‌ماڵه‌ به‌ تاک و کۆ له‌ لایه‌ن ده‌ربه‌گێکه‌وه‌ ده‌رکراون و به‌ ئاواره‌یی په‌نایان بۆ ناوچه‌ی ژێر ده‌سه‌ڵاتی ده‌ره‌به‌گی دیکه‌ بردووه‌ و په‌نا دراون. ئاواره‌ ده‌توانێ تاک و به‌ کۆمه‌ڵ بێ.

ئاواره‌یی و دوور خستنه‌وه‌ به‌شێکی گرینگی مێژووی نه‌ته‌وه‌یی کورد پێک دێنن. کوردستان به‌ هۆی باری ئیستراتیژیکی ژئوپولیتیکه‌وه‌ به‌ درێژایی مێژوو گۆڕه‌پانی جه‌نگ و پێکدادانی زلهێزه‌کانی جیهانی بووه‌. له‌وانه‌ ئێران، یونان، رۆم، تورک وعه‌ره‌ب. به‌ هۆی هێرشی ئیسکه‌نده‌رو چه‌نگیزی مه‌غوول و ته‌یمووری له‌نگ ... کوردستان چه‌ندها جار تووشی وێرانی و قه‌ڵاچۆ کردن هاتووه‌.

داگیرکه‌ران بۆ زاڵ بوون به‌ سه‌ر کورد و ده‌ست به‌ سه‌را گرتنی نیشتمانه‌که‌ی هه‌میشه‌ تێکۆشاوه‌ له‌ رێگای زه‌برو زه‌نگ و پیلان گێڕانه‌وه‌ زه‌بری لێ بوه‌شێنێ و ئاژاوه‌یان له‌ نێواندا ساز بکا. کورد بۆ خۆشی له‌ به‌ره‌و پێش بردنی سیاسه‌تی دوژمن رۆڵی هه‌بووه‌و، له‌ خوار بوونی ئاستی رۆشنبیری سیاسی و کۆمه‌ڵایه‌تی، سیسته‌می ده‌ره‌به‌گایه‌تی، ده‌سه‌ڵاتخوازی حیزبه‌کان و پاوانخوازی سه‌رۆکه‌کان، رۆڵی سه‌ره‌کیان له‌ پرش بڵاوی و دووبه‌ره‌کیدا هه‌بوو و شیرازه‌ی یه‌کیه‌تیان پچراندووه. له‌باتی سازان و رێک که‌وتنی نه‌ته‌وه‌یی نه‌ته‌وه‌یی هاوکاری دوژمنیان له‌ پێش گرتووه‌و به‌ سه‌پاندنی جه‌نگ به‌ سه‌ر یه‌کتردا،‌ رێگای قه‌ڵاچۆو وێرانی‌ کوردستانیان بۆ دوژمن ئاوه‌ڵا کردووه‌و،ئه‌ویش به‌ بیانووی جۆراوجۆره‌وه‌ شارو گونده‌کانی سووتاندووه‌و  خه‌ڵکه‌که‌ی راگواستووه‌. هیچکام له‌ حیزبه‌کانیش نه‌یانتوانی پێشگیری له‌ کرده‌وه‌ دڕنده‌کانی داگیر که‌ران بکه‌ن و فریای خه‌ڵک بکه‌ون.

‌‌شۆڕشی گه‌لانی ئێران گه‌یشته‌ ئاکام موحه‌مه‌د ره‌زاشای په‌هله‌وی ئێرانی به‌ جێ هێشتبوو. خومه‌ینی وه‌کوو رێبه‌ری شۆڕش گه‌ڕابووه‌وه‌ ئێران و سه‌رچاوه‌ی ده‌سه‌ڵاتی بێ ئه‌م لاو ئه‌و لا بوو. هه‌موو لایه‌نه‌ سیاسی یه‌کان به‌ راست و چه‌په‌وه‌ وه‌ک دژی ئیمپریالیزم چاویان لێ ده‌کردو پشتیوانیان لێ ده‌کرد. به‌ڵام دواتر که‌ به‌رنامه‌ی ئیسلامی کردنی ئێرانی راگه‌یاند و گوێی له‌ لایه‌نه‌کانی دیکه‌ نه‌داو له‌ ده‌سه‌ڵاتدا به‌شداری نه‌کردن یه‌که‌ یه‌که‌ کشانه‌وه‌ دژایه‌تیان کرد. دژکرده‌وه‌ی هێندێک له‌و لایه‌نانه‌ هێنده‌ دره‌نگ بوو که‌ ته‌شکیلاته‌یان تووشی پرش و بڵاوی هات و هیچیان پێ نه‌کرا. به‌ تایبه‌ت ئه‌و لایه‌نانه‌ که‌ دژی ده‌سه‌ڵاتی ئیسلامی بوون هه‌ڵوێستێکی یه‌کگرتوو و یه‌کده‌ست و هاوکاتیان له‌ به‌رانبه‌ر ده‌سه‌ڵاتی کاتی نوێ دا له‌ ئێران نه‌گرت و، تاق و ته‌راو جیا جیا هه‌ڵویستیان ده‌گرت.